Giáo dục hiện đại không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt tri thức, mà còn đòi hỏi sự chăm sóc toàn diện về đời sống tinh thần, tâm lý và kỹ năng xã hội cho người học. Trong môi trường đó, công tác xã hội (CTXH) không chỉ đơn thuần là giải quyết các sự cố phát sinh mà đóng vai trò chiến lược, nhân văn trong việc xây dựng một trường học hạnh phúc – nơi người học được phát triển toàn diện cả về tri thức, thể chất lẫn tinh thần.

Dưới đây là những vai trò then chốt của công tác xã hội trong việc kiến tạo nên một ngôi trường hạnh phúc:

1. Chăm sóc sức khỏe tinh thần và giải tỏa áp lực tâm lý cho học sinh

Học sinh hiện nay thường xuyên phải đối mặt với áp lực từ học tập, kỳ vọng của gia đình và các mối quan hệ xã hội phức tạp, dễ dẫn đến lo âu, trầm cảm hoặc căng thẳng thầm lặng. Công tác xã hội trường học thực hiện vai trò:

• Tham vấn và trị liệu: Cung cấp các dịch vụ hỗ trợ tâm lý, giúp các em giải tỏa căng thẳng, nhận diện và kiểm soát cảm xúc tiêu cực.
• Khơi dậy cảm xúc tích cực: Thông qua việc lắng nghe và thấu hiểu, nhân viên công tác xã hội giúp học sinh nâng cao hiểu biết về bản thân, từ đó tăng cường các cảm xúc tích cực và tự tin đưa ra quyết định để vượt qua khủng hoảng. Một học sinh có sức khỏe tâm lý ổn định, tinh thần thoải mái chính là nền tảng cốt lõi của một trường học hạnh phúc.

2. Phòng ngừa bạo lực, kiến tạo môi trường học đường an toàn và thân thiện

Một ngôi trường hạnh phúc trước hết phải là một ngôi trường không có bạo lực và sự sợ hãi.

• Ngăn chặn rủi ro: Công tác xã hội tham gia tích cực vào cơ chế rà soát, phát hiện sớm và phòng ngừa các nguy cơ bạo lực học đường, bắt nạt hay xâm hại.
• Giải quyết xung đột bằng lòng vị tha: Khi có mâu thuẫn xảy ra, nhân viên công tác xã hội hỗ trợ giải quyết xung đột, giáo dục các em lòng vị tha, biết bỏ qua lỗi lầm của người khác và kiềm chế cái tôi cá nhân.
• Xây dựng tình bạn đẹp: Việc tổ chức các sinh hoạt chuyên đề, các hoạt động tập thể giúp bồi đắp tình yêu thương, sự gắn bó giữa thầy cô và bạn học, xem tình bạn đẹp là sức mạnh đẩy lùi bạo lực, góp phần xây dựng “nhà trường thân thiện, học sinh tích cực”.

3. Đóng vai trò “cầu nối ba chiều” vững chắc giữa nhà trường – gia đình – xã hội

Hạnh phúc của học sinh cần sự đồng thuận và thấu hiểu từ cả ba môi trường mà các em đang sống. CTXH đóng vai trò liên kết mật thiết:

• Với gia đình: Hỗ trợ phụ huynh hiểu được những biến đổi tâm sinh lý và nhu cầu phát triển của con cái; trang bị kỹ năng làm cha mẹ và khuyến khích họ tham gia hiệu quả vào quá trình giáo dục, tránh việc tạo áp lực cực đoan lên học sinh.
• Với giáo viên: Giúp thầy cô hiểu rõ hơn về hoàn cảnh gia đình, văn hóa và cộng đồng ảnh hưởng đến từng học sinh. Từ sự thấu hiểu này, giáo viên sẽ có cách ứng xử sư phạm phù hợp, thay đổi quan điểm tiêu cực và xây dựng mối quan hệ thầy - trò tốt đẹp, khăng khít hơn.

4. Giáo dục kỹ năng sống, giá trị sống và hoàn thiện nhân cách

Trường học hạnh phúc là nơi nuôi dưỡng những con người có giá trị. Công tác xã hội tham gia vào việc:

• Rèn luyện bản lĩnh: Tổ chức các chương trình giáo dục kỹ năng sống (giao tiếp, làm việc nhóm, ứng phó với căng thẳng), giúp học sinh tăng cường ý chí, bản lĩnh và hình thành thái độ ứng xử chuẩn mực.
• Định hướng tương lai: Hỗ trợ tư vấn hướng nghiệp, giúp các em nhận biết sở thích, năng lực bản thân để lập kế hoạch tương lai, từ đó tìm thấy niềm vui và động lực trong học tập.

5. Bảo vệ quyền lợi, hỗ trợ học sinh yếu thế để “không ai bị bỏ lại phía sau”

CTXH trường học tôn trọng sự khác biệt cá nhân và đảm bảo rằng mọi học sinh, bất kể đặc điểm kinh tế - xã hội, đều có quyền được đối xử bình đẳng và thụ hưởng các cơ hội giáo dục như nhau.

Đối với những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt (nghèo khó, khuyết tật, nguy cơ bỏ học), nhân viên công tác xã hội sẽ tìm hiểu nguyên nhân, kết nối các nguồn lực xã hội (quỹ khuyến học, nhà hảo tâm) để giúp đỡ các em cả về vật chất lẫn tinh thần.

Họ cũng là người đứng ra biện hộ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho học sinh khi các em đứng trước hội đồng kỷ luật hoặc đối mặt với các nguy cơ bị lạm dụng.

CTXH đóng vai trò làm thay đổi chiều sâu của nền giáo dục, chuyển từ việc chỉ chú trọng truyền đạt kiến thức sang việc chăm lo toàn diện đời sống tinh thần, cảm xúc của người học. Nhờ có công tác xã hội, nhà trường trở thành một hệ sinh thái an toàn, thấu cảm và ngập tràn tình yêu thương, giúp học sinh thực sự hạnh phúc trong mỗi ngày đến trường.

TS. Tạ Thị Thảo – Bộ môn Công tác xã hội

Ảnh 1,2: Giảng viên Bộ môn Công tác xã hội tham gia khoá tập huấn bồi dưỡng cán bộ, giáo viên làm công tác tư vấn tâm lý học đường trong các trường phổ thông tại tỉnh Bắc Kạn (cũ)

Ảnh 3,4,5,6: Sinh viên ngành Công tác xã hội thực hiện hoạt động truyền thông, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại trường Tiểu học