Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mông Đu: Khơi dậy nội lực cộng đồng từ những việc làm nhỏ bé

Em là Và Thị Bâu - một người con của dân tộc Mông Đu, và cũng là Cựu sinh viên khóa 16 ngành Công tác xã hội. Rời giảng đường với tấm bằng cử nhân và những kiến thức về cộng đồng, em chọn trở về với Lao Chải – nơi có tiếng khèn gọi bạn, có mùi thơm của nương ngô và cả những trăn trở về bản sắc dân tộc đang dần phai nhạt. Hiện tại, em đang công tác tại Ủy ban nhân dân xã Lao Chải, với vị trí Chuyên viên Văn phòng HĐND – UBND phụ trách lĩnh vực Văn hóa – Xã hội, đồng thời kiêm nhiệm Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã. Công việc giúp em có cơ hội được tiếp xúc, lắng nghe và đồng hành cùng bà con nhân dân, đặc biệt là chị em phụ nữ trên địa bàn. Chính trong quá trình công tác và gắn bó ấy, em càng nhận thấy việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với đời sống cộng đồng, em nhận ra rằng làm Công tác xã hội ở bản làng không phải là điều gì quá xa xôi, mà là cùng bà con giữ lấy "hồn cốt" của cha ông.

Nhớ về những bài học trên giảng đường

Ngày còn ngồi trên ghế nhà trường, tôi nhớ mãi những bài giảng về "Năng lực nội sinh" và "Phát triển cộng đồng". Lúc đó, chúng còn là những khái niệm nằm trên mặt giấy. Nhưng khi đứng giữa những người chị em Mông Đu, nhìn đôi bàn tay nhuộm chàm xanh ngắt và những khung cửi dần bám bụi, tôi mới hiểu thế nào là "vốn văn hóa". Đối với đồng bào dân tộc Mông Đu, trang phục truyền thống không chỉ đơn thuần là cách ăn mặc hằng ngày. Trong từng sợi lanh, từng đường kim mũi chỉ, từng họa tiết thêu tay tinh xảo đều chứa đựng lịch sử, phong tục, tập quán và tâm hồn của cả một dân tộc. Những bộ váy áo được làm nên từ sự khéo léo, kiên trì và tỉ mỉ của người phụ nữ Mông qua nhiều công đoạn như trồng lanh, se sợi, dệt vải, nhuộm chàm và thêu hoa văn. Đó không chỉ là trang phục, mà còn là niềm tự hào văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Hành trình "đánh thức" niềm tự hào

Em nhận ra một thực tế đó là nhịp sống hiện đại đang khiến nhiều bạn trẻ ngại mặc đồ truyền thống, ngại học dệt lanh vì kỳ công quá. Với tư duy của một người làm Công tác xã hội, em hiểu mình không thể bảo tồn văn hóa chỉ bằng những khẩu hiệu khô khan, mà phải hành động thực tế thúc đẩy nội lực từ bên trong cộng đồng.Trong các buổi sinh hoạt Hội Phụ nữ, Thông qua các buổi sinh hoạt Hội, các hoạt động trên địa bàn và công tác tuyên truyền trên địa bàn, tôi cùng với Ban Chấp hành Hội Liên hiệp Phụ nữ xã luôn khuyến khích chị em giữ gìn nghề truyền thống, mặc trang phục dân tộc trong các dịp lễ hội, ngày hội văn hóa, các sự kiện của thôn bản. Đồng thời, động viên các bà, các mẹ, các chị truyền dạy lại kỹ thuật thêu thùa, dệt lanh cho thế hệ trẻ, để những giá trị văn hóa ấy không bị lãng quên theo thời gian: "Mình là người Mông, nếu mình không mặc váy của mình, không giữ nghề của bà mình, thì mai này con cháu mình biết tìm cội nguồn ở đâu?".

Đối với em, động lực lớn nhất trong công việc không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ được giao, mà còn là được nhìn thấy ngày càng nhiều chị em phụ nữ và các bạn trẻ tự hào khoác lên mình bộ trang phục truyền thống của dân tộc. Mỗi bộ váy áo rực rỡ sắc màu được mặc trong đời sống hằng ngày hay trong những ngày lễ hội chính là minh chứng cho sự gìn giữ và tiếp nối văn hóa dân tộc. Đó không chỉ là dạy nghề, mà là truyền đi ngọn lửa tự tôn dân tộc. Khi chị em tự tin khoác lên mình bộ váy áo rực rỡ và thấy mình đẹp, họ sẽ tự khắc muốn gìn giữ nó.

Viết tiếp những giá trị xanh

Mỗi sáng đi làm, nhìn thấy những tà áo Mông Đu lấp lánh dưới nắng Lao Chải, lòng em lại trào dâng một niềm hạnh phúc khó tả. Đó là niềm hạnh phúc khi thấy kiến thức Công tác xã hội được vận dụng ngay trên chính mảnh đất mình sinh ra.

Em tin rằng, khi mỗi người đều có ý thức trân trọng và giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình, thì những giá trị tốt đẹp ấy sẽ không bị mai một mà tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và phát huy mạnh mẽ trong cộng đồng. Và tôi cũng mong rằng, bằng những việc làm nhỏ bé trong công việc và cuộc sống hằng ngày, bản thân mình có thể góp phần cùng với chị em phụ nữ và nhân dân địa phương giữ gìn, bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Mông Đu cho hôm nay và cho cả mai sau.

Gửi các em sinh viên đang và sẽ theo học ngành Công tác xã hội: Hãy cứ đi và trải nghiệm, bởi những giá trị nhân văn mà các em đang học sẽ là chìa khóa để các em làm đẹp thêm cho quê hương mình, từ những việc nhỏ bé nhất.

TS. Tạ Thị Thảo - SV Và Thị Bâu