Không chỉ là một học phần bắt buộc trong chương trình đào tạo, thực tập nghề nghiệp còn là quãng thời gian để sinh viên ngành Công tác xã hội bước ra khỏi giảng đường, tiếp xúc với môi trường làm việc thực tế và hiểu sâu hơn về giá trị của nghề nghiệp mình lựa chọn. Qua cuộc trò chuyện với em Lê Thu Thủy, sinh viên lớp CTXH K20 đang thực tập tại Trường THPT Hiệp Hòa số 6, chúng tôi phần nào cảm nhận được hành trình học hỏi, va chạm, trưởng thành và tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp trong môi trường công tác xã hội học đường. Có những bài học không nằm trọn trong giáo trình. Có những kỹ năng chỉ thật sự được hình thành khi sinh viên bước vào môi trường thực tế, trực tiếp quan sát, lắng nghe, tiếp xúc và làm việc với con người. Với sinh viên ngành Công tác xã hội, thực tập tốt nghiệp chính là một chặng đường như thế: vừa là phép thử nghề nghiệp đầu tiên, vừa là cơ hội để các em soi chiếu lại kiến thức, kỹ năng và thái độ của bản thân trước những yêu cầu rất thật của công việc. Từ nội dung báo cáo thực tập cho thấy môi trường thực tập của em gắn với công tác hỗ trợ học sinh, tư vấn tâm lý học đường, kỹ năng sống và hoạt động nhóm trong trường phổ thông.
Trong cuộc trò chuyện dưới đây, em Lê Thu Thủy chia sẻ về hành trình thực tập của mình tại Trường THPT Hiệp Hòa số 6, tỉnh Bắc Ninh— nơi em không chỉ được quan sát hoạt động giáo dục của nhà trường mà còn trực tiếp tham gia các công việc chuyên môn gắn với công tác xã hội trong trường học.

"Khi bắt đầu kỳ thực tập, em vừa háo hức vừa có chút lo lắng. Đây là lần đầu tiên em được tiếp cận một môi trường làm việc thực tế trong trường học với vai trò gần hơn với một người làm nghề. Em hiểu rằng đây không chỉ là dịp để hoàn thành học phần, mà còn là cơ hội để em vận dụng những gì đã học vào thực tế, đồng thời quan sát rõ hơn vai trò của công tác xã hội trong môi trường học đường.

“Em bước vào kỳ thực tập với tâm thế muốn học thật nhiều từ thực tiễn, vì em biết rằng chỉ khi đi thực tế, mình mới hiểu nghề sâu sắc hơn.”

Em được tham gia khá nhiều công việc khác nhau. Ở phần công việc hằng ngày, em hỗ trợ công tác quản lý học sinh, quan sát nề nếp học tập và sinh hoạt của các em, tham gia trao đổi với phụ huynh trong một số trường hợp học sinh vi phạm nội quy, hỗ trợ coi thi và tham gia một số công việc hành chính như sắp xếp hồ sơ, tổng hợp thông tin liên quan đến học sinh. “Ban đầu em nghĩ những công việc này chủ yếu là hỗ trợ, nhưng càng làm em càng thấy mỗi việc đều giúp mình hiểu rõ hơn cách một nhà trường vận hành và cách học sinh được quản lý, đồng hành mỗi ngày.” Điều em nhận ra đầu tiên là sự cẩn thận và tinh thần trách nhiệm rất quan trọng. Khi quan sát học sinh, hỗ trợ quản lý thông tin hay làm các phần việc hành chính, em hiểu rằng môi trường trường học đòi hỏi sự chỉn chu và phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ phận. Không chỉ vậy, em còn học được cách quan sát vấn đề từ nhiều góc độ hơn, không nhìn học sinh chỉ qua hành vi bên ngoài mà cố gắng hiểu thêm hoàn cảnh, tâm lý và những tác động xung quanh các em. “Kỳ thực tập giúp em hiểu rằng để hỗ trợ một học sinh, mình không thể nhìn các em một cách đơn giản, mà cần lắng nghe, quan sát và đặt các em trong bối cảnh cụ thể.” Các công việc này giúp em rèn kỹ năng giao tiếp, quan sát, xử lý tình huống và hiểu rõ hơn công tác quản lý học sinh trong nhà trường. Điểm nổi bật nhất trong kỳ thực tập của em có lẽ là những hoạt động mang tính nghiệp vụ công tác xã hội. Em được tham gia phỏng vấn sâu một số học sinh để tìm hiểu về thực trạng, suy nghĩ, áp lực học tập, mối quan hệ bạn bè, những khó khăn trong cuộc sống và cả nhận thức của các em về một số vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản, các mối quan hệ khác giới. Khi thực hiện các buổi phỏng vấn, em phải chú ý xây dựng không khí thân thiện, cởi mở, sử dụng câu hỏi phù hợp và lắng nghe tích cực để học sinh cảm thấy an toàn khi chia sẻ. “Qua từng cuộc trò chuyện, em cảm nhận rõ rằng phía sau sự im lặng hoặc những biểu hiện bên ngoài của học sinh có thể là rất nhiều áp lực mà các em chưa biết nói cùng ai.” Qua quan sát, trao đổi với giáo viên và phỏng vấn học sinh, em nhận thấy nhiều em đang chịu áp lực học tập khá lớn, nhất là áp lực điểm số, thi cử và kỳ vọng từ gia đình. Ngoài ra, một số em còn gặp khó khăn trong các mối quan hệ bạn bè, trong việc quản lý cảm xúc, hoặc chưa biết tìm ai để chia sẻ khi gặp vấn đề. “Điều làm em suy nghĩ nhiều là nhu cầu được lắng nghe của học sinh rất lớn, nhưng không phải em nào cũng có đủ sự tự tin để nói ra khó khăn của mình.”.

Trong thời gian thực tập, em còn tham gia tổ chức các hoạt động nhóm cho học sinh, em được tham gia xây dựng kế hoạch sinh hoạt nhóm, xác định mục tiêu từng buổi, chuẩn bị nội dung, thiết kế trò chơi, hoạt động tương tác và điều hành các buổi sinh hoạt. Mục tiêu của nhóm là giúp các em có môi trường giao lưu, chia sẻ, tăng cường sự gắn kết, nhận diện cảm xúc, hiểu đặc điểm tâm lý lứa tuổi và phát triển kỹ năng sống. Lúc đầu, một số em còn rụt rè, ngại chia sẻ, nhưng dần dần các em cởi mở hơn, tích cực hơn. “Khi thấy các em bắt đầu tự tin nói ra suy nghĩ của mình, em cảm nhận rất rõ ý nghĩa của công tác xã hội nhóm trong trường học.” Em tham gia hỗ trợ một số hoạt động liên quan đến tư vấn tâm lý học đường, gồm tiếp cận học sinh qua những cuộc trò chuyện trực tiếp, hỗ trợ một số buổi tư vấn cá nhân dưới sự hướng dẫn của giáo viên phụ trách và tham gia tuyên truyền nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm lý. Nội dung thường xoay quanh áp lực học tập, mâu thuẫn với bạn bè, khó khăn trong quản lý thời gian, lo lắng về tương lai và định hướng nghề nghiệp. Trong quá trình đó, em vận dụng các kỹ năng như lắng nghe tích cực, đặt câu hỏi mở, phản hồi cảm xúc và khuyến khích học sinh chia sẻ. “Em nhận ra rằng đôi khi điều học sinh cần trước tiên không phải là một lời khuyên thật dài, mà là cảm giác các em đang được lắng nghe và thấu hiểu.”

Trong kỳ thực tập này, điều em nhận được không chỉ là kinh nghiệm làm việc, mà còn là sự trưởng thành trong cách nhìn nghề. Trước đây, em thường nghĩ đến công tác xã hội theo hướng hỗ trợ đối tượng ở những hoàn cảnh rất đặc biệt. Nhưng sau kỳ thực tập này, em hiểu rằng ngay trong môi trường học đường, nhu cầu hỗ trợ tâm lý, kỹ năng sống, giao tiếp, kết nối và đồng hành với học sinh cũng rất lớn. Em cũng trưởng thành hơn ở kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quan sát, kỹ năng tổ chức hoạt động nhóm, kỹ năng thu thập và phân tích thông tin, cũng như sự linh hoạt khi làm việc với đối tượng. “Kỳ thực tập giúp em hiểu rằng người làm công tác xã hội không chỉ cần kiến thức, mà còn cần sự kiên nhẫn, tinh tế và khả năng tạo niềm tin với người mình hỗ trợ.” Em nghĩ giá trị lớn nhất là em đã có cơ hội bước gần hơn với nghề bằng những trải nghiệm rất thật. Từ việc quan sát học sinh, làm việc với giáo viên, trao đổi với phụ huynh, tổ chức hoạt động nhóm cho đến hỗ trợ tư vấn tâm lý, mỗi phần việc đều giúp em hiểu nghề rõ hơn và hiểu bản thân mình hơn. “Thực tập không chỉ cho em kinh nghiệm, mà còn cho em thêm niềm tin rằng mình thực sự muốn tiếp tục gắn bó với con đường Công tác xã hội.” Cách nhìn này cũng phù hợp với tinh thần chung của báo cáo: thực tập là cơ hội vận dụng kiến thức, tích lũy kỹ năng và rút ra bài học kinh nghiệm quý báu cho quá trình học tập, làm việc sau này."

Qua câu chuyện của em Lê Thu Thủy, có thể thấy thực tập nghề nghiệp không chỉ là một giai đoạn “đi thực tế” để hoàn thành chương trình đào tạo, mà thực sự là một hành trình trưởng thành của sinh viên ngành Công tác xã hội. Từ những công việc hằng ngày trong môi trường trường học đến những hoạt động mang tính nghiệp vụ như phỏng vấn sâu, sinh hoạt nhóm và hỗ trợ tư vấn tâm lý, mỗi trải nghiệm đều góp phần bồi đắp kỹ năng, thái độ nghề nghiệp và chiều sâu nhân văn cho người học. Những giá trị này cũng phản ánh đúng tinh thần của báo cáo thực tập: sinh viên không chỉ tiếp cận thực tiễn mà còn từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp của mình trong môi trường công tác xã hội học đường.
Với sinh viên ngành Công tác xã hội, có lẽ một trong những điều ý nghĩa nhất sau mỗi kỳ thực tập không chỉ là những gì các em đã làm được, mà còn là sự thay đổi trong cách các em nhìn con người, nhìn nghề và nhìn chính mình. Và cũng từ những trải nghiệm như thế, hành trang bước vào nghề được bồi đắp bằng nhiều hơn kiến thức: đó còn là sự thấu cảm, sự trách nhiệm và niềm tin vào giá trị của công tác xã hội trong đời sống.

TS. Tạ Thị Thảo - SV Lê Thu Thuỷ - Lớp CTXH K20

Một số hình ảnh trong kỳ thực tập của Thuỷ tại Trường THPT Hiệp Hoà số 6 - tỉnh Bắc Ninh