Trường Đại học Khoa học đào tạo ngành Công tác xã hội đáp ứng nhu cầu tư vấn học đường và chăm sóc sức khỏe tâm thần

Sức khỏe tâm thần học đường đang trở thành vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Theo Tổ chức Y tế thế giới, trên phạm vi toàn cầu, cứ 7 trẻ vị thành niên từ 10–19 tuổi thì có 1 em gặp rối loạn tâm thần; trầm cảm, lo âu và rối loạn hành vi là những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và suy giảm chức năng ở lứa tuổi này (WHO, 2025). Tại Việt Nam, Khảo sát sức khỏe tâm thần vị thành niên Việt Nam cho thấy 21,7% trẻ vị thành niên có vấn đề sức khỏe tâm thần trong 12 tháng qua; lo âu là vấn đề phổ biến nhất, chiếm 18,6%, tiếp theo là trầm cảm 4,3%; trong khi chỉ 8,4% trẻ có vấn đề sức khỏe tâm thần tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ hoặc tư vấn trong 12 tháng qua (Institute of Sociology, University of Queensland & Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, 2022). Những số liệu này cho thấy nhu cầu hỗ trợ tâm lý – xã hội cho học sinh, sinh viên không còn là vấn đề cá biệt, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết trong hệ thống giáo dục và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Cùng với các vấn đề sức khỏe tâm thần, môi trường học đường cũng đang đối diện với nhiều thách thức như áp lực học tập, thi cử, định hướng nghề nghiệp, tác động của mạng xã hội, bạo lực học đường, mâu thuẫn gia đình và khó khăn trong quan hệ bạn bè. Theo UNICEF, trên toàn cầu, hơn 1/3 học sinh trong độ tuổi 13–15 từng bị bắt nạt (UNICEF, 2018). Ở Việt Nam, Theo thông tin được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu tại Quốc hội cho biết, từ ngày 01/9/2021 đến 05/11/2023, cả nước xảy ra 699 vụ bạo lực học đường liên quan đến 2.016 học sinh, trong đó có 854 học sinh nữ; bình quân cứ 50 cơ sở giáo dục xảy ra 1 vụ bạo lực học đường (Báo Pháp luật Việt Nam, 2023). Thực trạng này đặt ra nhu cầu cấp thiết về đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản trong lĩnh vực tư vấn học đường, công tác xã hội trường học và chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Về cơ sở pháp lý, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quan trọng nhằm tăng cường hỗ trợ người học và phát triển nghề công tác xã hội. Nghị định số 80/2017/NĐ-CP quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường (Chính phủ, 2017). Đặc biệt, Thông tư số 18/2025/TT-BGDĐT hướng dẫn về công tác tư vấn học đường và công tác xã hội trong trường học, có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, đã thể hiện rõ định hướng tích hợp tư vấn học đường với công tác xã hội trong cơ sở giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2025). Trong lĩnh vực nghề nghiệp, Nghị định số 110/2024/NĐ-CP về công tác xã hội là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển hoạt động hành nghề công tác xã hội, quyền và nghĩa vụ của người hành nghề công tác xã hội, cũng như tổ chức cung cấp dịch vụ công tác xã hội (Chính phủ, 2024).

Trong lĩnh vực y tế, Thông tư số 51/2024/TT-BYT quy định về thực hiện công tác xã hội trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, có hiệu lực từ ngày 01/3/2025. Văn bản này quy định các dịch vụ công tác xã hội trong cơ sở khám chữa bệnh, bao gồm trợ giúp khẩn cấp, hướng dẫn – can thiệp – phục hồi, truyền thông giáo dục sức khỏe, vận động nguồn lực, quản lý trường hợp, phối hợp đa chuyên ngành và phối hợp liên ngành để giải quyết các vấn đề tâm lý, xã hội của người bệnh (Bộ Y tế, 2024). Đây là căn cứ quan trọng cho thấy nhu cầu nhân lực công tác xã hội trong bệnh viện, cơ sở y tế và lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần ngày càng rõ nét.

Đáp ứng yêu cầu thực tiễn đó, Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên hiện đang đào tạo ngành Công tác xã hội, mã ngành 7760101, trình độ đại học chính quy, thời gian đào tạo 04 năm; sinh viên tốt nghiệp được cấp bằng Cử nhân Công tác xã hội. Chương trình đào tạo hướng tới hình thành đội ngũ nhân lực có phẩm chất đạo đức, trách nhiệm nghề nghiệp, năng lực vận dụng kiến thức công tác xã hội để giải quyết các vấn đề xã hội ở cấp độ cá nhân, nhóm và cộng đồng; đồng thời có khả năng nghiên cứu, tự học, giao tiếp, hợp tác, thích ứng với môi trường làm việc đa dạng và ứng dụng công nghệ số trong học tập, nghề nghiệp.

Điểm nổi bật của chương trình là gắn đào tạo Công tác xã hội với các nhu cầu xã hội hiện nay, đặc biệt là định hướng xây dựng các chuyên ngành, các chương trình đào tạo: Tham vấn, Công tác xã hội trong y tế, Tư vấn tâm lý học đường và Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Với định hướng Tham vấn, sinh viên được trang bị nền tảng kiến thức và kỹ năng về tham vấn tâm lý, thiết lập quan hệ trợ giúp, lắng nghe – thấu cảm, đánh giá nhu cầu, hỗ trợ cá nhân, gia đình và nhóm trong quá trình giải quyết khó khăn tâm lý – xã hội. Với định hướng Công tác xã hội trong y tế, sinh viên được đào tạo chú trọng các kỹ năng như tiếp nhận và đánh giá nhu cầu người bệnh, hỗ trợ tâm lý – xã hội, tư vấn thông tin dịch vụ, kết nối nguồn lực, vận động hỗ trợ, quản lý trường hợp, truyền thông – giáo dục sức khỏe, phối hợp liên ngành trong bệnh viện và cộng đồng. Với định hướng Tư vấn tâm lý học đường, sinh viên được trang bị kiến thức, kỹ năng về tâm lý học, tâm lý học phát triển, tham vấn tâm lý, công tác xã hội trường học, tham vấn trẻ em và thanh thiếu niên, tham vấn hướng nghiệp, hỗ trợ học sinh gặp khó khăn tâm lý – xã hội. Với định hướng Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần, sinh viên được tiếp cận các nội dung về công tác xã hội trong y tế, công tác xã hội trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần, tham vấn trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần, tâm lý học sức khỏe, quản lý trường hợp trong bệnh viện và công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể đảm nhiệm nhiều vị trí việc làm phù hợp với nhu cầu xã hội hiện nay như: nhân viên công tác xã hội trường học; tư vấn viên tâm lý học đường; nhân viên công tác xã hội tại bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh; cán bộ hỗ trợ tâm lý – xã hội tại trung tâm dịch vụ xã hội; nhân viên tham vấn cho trẻ em, thanh thiếu niên, gia đình và nhóm yếu thế; cán bộ truyền thông, giáo dục sức khỏe, phát triển cộng đồng; chuyên viên quản lý trường hợp, kết nối nguồn lực và hỗ trợ người có vấn đề sức khỏe tâm thần. Đây là những vị trí phù hợp với định hướng phát triển dịch vụ công tác xã hội trong trường học, y tế, trợ giúp xã hội và cộng đồng hiện nay.

Có thể thấy, ngành Công tác xã hội tại Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên là ngành đào tạo có ý nghĩa thực tiễn, nhân văn và phù hợp với nhu cầu xã hội. Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần học đường, bạo lực học đường, nhu cầu tư vấn tâm lý và chăm sóc sức khỏe tâm thần ngày càng gia tăng, chương trình đào tạo góp phần cung cấp nguồn nhân lực chuyên nghiệp cho trường học, bệnh viện, cơ sở trợ giúp xã hội và cộng đồng.

Hồng Trâm – Bộ môn Công tác xã hội